Czym jest subpartycypacja?
Subpartycypacja jest umową, stosownie do której inicjator zobowiązuje się do przekazania subpartycypantowi wszystkich wpływów z określonych w tej umowie wierzytelności, w zamian za uzgodnione w umowie finansowanie, które otrzymuje on od subpartycypanta, po zawarciu tej umowy. Wierzytelności z tytułu pożyczek pozostają w aktywach inicjatora. Różnica między przekazanym inicjatorowi finansowaniem a kwotą uzyskaną przez subpartycypanta w okresie obowiązywania umowy, stanowi wynagrodzenie subpartycypanta. Mechanizm subpartycypacji pełni zatem dwojaką funkcję. Po pierwsze, instrumentu kredytowego, w ramach którego inicjator otrzymuje z góry środki pieniężne w zamian za swoje zobowiązanie, do przekazania wpływów z odpowiednich wierzytelności subpartycypantowi, a po drugie, zabezpieczenia przed ryzykiem, ponieważ środki te są zwolnione z ryzyka kredytowego związanego z tymi wierzytelnościami.
Regulacje prawne
Stosownie do art. 135 ust. 1 lit. b Dyrektywy VAT (której przepisy kształtują system VAT w całej Unii Europejskiej i stanowią wzór dla ustaw krajowych Państw Członkowskich), zwalnia się z VAT udzielanie kredytów i pośrednictwo kredytowe oraz zarządzanie kredytami przez kredytodawcę. Zgodnie natomiast z art. 43 ust. 1 pkt 38 polskiej ustawy o VAT, zwalnia się z VAT, usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę. Na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 39 ustawy o VAT, zwalnia się z VAT usługi w zakresie udzielania poręczeń, gwarancji i wszelkich innych zabezpieczeń transakcji finansowych i ubezpieczeniowych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług, a także zarządzanie gwarancjami kredytowymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę.
Stanowisko polskich organów podatkowych
Na gruncie niniejszej sprawy, polskie Ministerstwo Finansów przyjęło stanowisko, że umowa subpartycypacji nie może korzystać ze zwolnienia z VAT, ponieważ nie jest tożsama z umową kredytu czy pożyczki. Organy podatkowe argumentowały, że:
- po pierwsze, wierzytelność będąca przedmiotem tej umowy nadal pozostaje w aktywach inicjatora,
- po drugie, elementem umowy subpartycypacyjnej jest – w przeciwieństwie do umowy pożyczki – wyraźne określenie źródła środków zaspokojenia subpartycypanta,
- po trzecie, w przypadku upadłości dłużnika, subpartycypantowi nie przysługuje względem inicjatora roszczenie o zwrot pozostałych należnych kwot.
Zdaniem MF, taka umowa nie jest, także równoznaczna z poręczeniem czy gwarancją. Nie może, więc skorzystać ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 albo 39 ustawy o VAT i w efekcie jest opodatkowana stawką 23% VAT.
Sprawa trafiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się z pytaniem o to czy umowa subpartycypacji korzysta ze zwolnienia z VAT do TSUE.
Stanowisko TSUE
TSUE stwierdził, że podstawowym celem umowy subpartycypacji jest udzielenie finansowania, natomiast specyficzne rozliczenia nie zmieniają charakteru, ani celu subpartycypacji.
W efekcie, w ocenie TSUE subpartycypacja jest rodzajem kredytu i korzysta ze zwolnienia z VAT.
