O co właściwie chodzi w ugodzie podatkowej?
Zgodnie z założeniami projektu ugoda podatkowa będzie mogła zostać zawarta pomiędzy podatnikiem (lub płatnikiem) a administracją skarbową w odniesieniu do zobowiązania podatkowego, którego termin płatności już upłynął.
Zawarcie ugody podatkowej ma prowadzić do definitywnego i kompleksowego zakończenia sporu, jeżeli podatnik dotrzyma warunków dotyczących spłaty określonych w porozumieniu.
Zawarcie ugody podatkowej będzie dobrowolne dla obu stron i pozostaje w sferze uznania administracyjnego właściwego organu podatkowego.
Ugoda podatkowa będzie wiązać się ze znaczącymi korzyściami po stronie podatnika oraz administracji skarbowej. Podatnik zawierając ugodę uniknie czasochłonnego i kosztownego sporu z organem podatkowym. Ponadto może liczyć na obniżenie odsetek, przy czym im wcześniej zawrze ugodę, tym większa będzie ta redukcja. Z perspektywy administracji skarbowej ugoda pozwoli uniknąć prowadzenia sporu i związanych z nim wydatków.
Dlaczego administracja skarbowa stawia na ugodę?
Głównym celem wprowadzenia ugody podatkowej jest ograniczenie liczby i skrócenie czasu trwania sporów podatkowych.
Dane przedstawione w projekcie pokazują, jak duże obciążenie generują obecnie działania kontrolne i egzekucyjne:
- w latach 2020–2024 KAS podejmowała średnio ok. 2,5 mln działań kontrolnych rocznie,
- w 2024 r. ustalenia wynikające z czynności sprawdzających, kontroli podatkowych i celno‑skarbowych wyniosły 19,05 mld zł,
- wydatki KAS na pobór podatków, kontrole i egzekucję sięgnęły 9,86 mld zł, z czego aż 8,55 mld zł (76,8%) dotyczyło działań kontrolnych,
- kolejne 1,31 mld zł (11,8%) pochłonęły postępowania egzekucyjne.
Z perspektywy podatnika szczególnie wymowne są dane dotyczące skali nieterminowych rozliczeń z fiskusem. Warto zauważyć, że:
- na koniec 2024 r. do budżetu wpłynęło 2,71 mld zł z tytułu odsetek od nieterminowych wpłat z tytułu podatków i opłat,
- zaległości podatkowe wynosiły 108,34 mld zł,
- odsetki od tych zaległości oszacowano na 90,33 mld zł.
Skala liczb jasno pokazuje, że system wymaga usprawnienia.
Jakie cele ma realizować ugoda podatkowa?
Projekt przewiduje, że wprowadzenie ugody podatkowej ma realizować kilka kluczowych celów, w tym:
- wsparcie podatników w spłacie zaległości poprzez możliwość ugodowego rozwiązania problemów, uzyskania ulg oraz rezygnacji z sankcji podatkowych i karnych,
- umożliwienie polubownego zamykania sporów, co pozwoli obu stronom angażować mniej czasu i zasobów oraz zmniejszy niepewność co do ich wyniku,
- ograniczenie lub zniesienie sankcji za opóźnienia w płatności podatku oraz odsetek za zwłokę,
- uzupełnienie istniejących narzędzi wsparcia, takich jak interpretacje indywidualne, wiążące informacje stawkowe i podobne, gdy okazują się niewystarczające,
- zmniejszenie liczby kontroli i postępowań podatkowych oraz skrócenie czasu załatwiania spraw,
- przyniesienie korzyści i oszczędności zarówno podatnikom, jak i Skarbowi Państwa.
Czy ugoda podatkowa zawsze się opłaca?
Istotnym zagadnieniem, które wymaga uwagi, są również potencjalne ryzyka związane z zawarciem ugody podatkowej. W szczególności należy zwrócić tutaj uwagę na sytuacje, w której podatnik (lub płatnik), podejmując próbę zawarcia ugody, ujawnia organowi podatkowemu szczegółowe informacje dotyczące swojej sytuacji finansowej oraz zaległości podatkowych, a ostatecznie do zawarcia porozumienia nie dochodzi. Może to mieć miejsce np. w przypadku, gdy warunki zaproponowane przez organ okażą się dla podatnika nieakceptowalne. W takiej sytuacji przekazane informacje mogą potencjalnie zostać wykorzystane przez organ w dalszym postępowaniu podatkowym lub kontrolnym. W konsekwencji podatnik, inicjując rozmowy ugodowe, ponosi pewne ryzyko, które powinno być uwzględnione przy podejmowaniu decyzji o przystąpieniu do procedury ugodowej.
Ważne jest zatem stworzenie realnych warunków do dialogu. Chodzi przede wszystkim o ochronę informacji przekazywanych w trakcie rozmów ugodowych. Bez takich rozwiązań ugoda podatkowa może mieć duży potencjał, ale w praktyce będzie wykorzystywana rzadko i ostrożnie, zamiast realnie zmieniać sposób prowadzenia sporów podatkowych.
Podsumowanie
Wprowadzenie ugody podatkowej może stać się istotnym krokiem w kierunku bardziej efektywnego, przewidywalnego i przyjaznego systemu podatkowego. Ugoda podatkowa ma potencjał, aby ograniczyć liczbę sporów, zmniejszyć koszty ich prowadzenia oraz ułatwić podatnikom regulowanie zaległości. Należy jednak mieć na uwadze, że o tym, czy ugoda podatkowa faktycznie stanie się skutecznym narzędziemw sporach podatkowych, zdecydują nie tyle same założenia projektu, co ich przełożenie na konkretne rozwiązania ustawowe.
