Firmanctwo to prowadzenie działalności gospodarczej pod cudzym nazwiskiem lub nazwą. Odpowiedzialność za to działanie może spoczywać zarówno na:
– firmancie – czyli posługującym się cudzą firmą;
– firmującym – tzn. osobie, której firmą posługuje się firmant.
To nielegalne działanie zostało ujęte w art. 55 Kodeksu karnego skarbowego. Jego konsekwencje sprowadzają się do narażenia Skarbu Państwa na uszczuplenie podatku. Wobec tego już samo ryzyko zmniejszenia wpływu podatku może być karane.
Firmanctwo może być przestępstwem lub wykroczeniem
Zgodnie z kodeksem karnym skarbowym za popełnienie przestępstwa grozi:
– kara grzywny do 720 stawek dziennych;
– kara pozbawienia wolności do 3 lat;
– obie kary łącznie;
– ponadto, gdy sąd uzna to za stosowne, zakaz wykonywania danej działalności.
Kiedy czyn ten będzie przestępstwem, a kiedy wykroczeniem i od czego to zależy? Granicą jest kwota podatku narażonego na uszczuplenie. Do wykroczenia dojdzie wówczas, gdy kwota ta nie przekroczy pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia. W 2021 roku wartość graniczna między wykroczeniem a przestępstwem wynosi 14 000 zł.
To jednak nie koniec przykrych konsekwencji dla posługującego się cudzą firmą. Zgodnie z art. 113 Ordynacji podatkowej, osoba ta ponosi solidarną odpowiedzialność z podatnikiem. Odpowiedzialność ta odnosi się do zobowiązań podatkowych powstałych w trakcie prowadzenia tej działalności. Ponadto, firmant odpowiada całym swoim majątkiem. Wobec tego, obok konsekwencji karnych istnieją również konsekwencje prawno-podatkowe.
Powyższe odnosi się do firmanta. To jednak nie oznacza, że firmujący nie ponosi żadnej odpowiedzialności. Osobie takiej można zarzucić współdziałanie w formie współsprawstwa lub pomocnictwo. Istotą współsprawstwa jest wykonanie czynu wspólnie i w porozumieniu z inną osobą. Wobec tego znaczące jest zawarcie porozumienia. Można je zawrzeć przed lub w trakcie popełniania czynu. Za współsprawstwo odpowiada się w granicach swojej umyślności. Natomiast pomocnictwo może mieć dwojaki charakter:
– fizyczny – polega na dostarczaniu narzędzi lub środków służących do popełnienia czynu zabronionego;
– psychiczny – wyraża się w udzielaniu rad, informacji sprawcy czynu.
Za pomocnictwo grozi kara w granicach przewidzianych dla sprawcy, a czyn ten może mieć jedynie formę przestępstwa. To oznacza, że gdy nie zostanie przekroczona wartość graniczna wykroczenia, firmujący nie ponosi odpowiedzialności za pomocnictwo.
Odpowiedzialności tej nie musi się obawiać osoba, która nie wiedziała o wykorzystywaniu swojej firmy. Sytuacja ta jest jednak rzadka. Najczęściej firmujący ma tego świadomość, a także wyraża na to zgodę. Wówczas skutki podatkowe go nie ominą, a za zobowiązania będzie odpowiadał solidarnie z firmantem i to całym swoim majątkiem.
Dlaczego ludzie dopuszczają się firmanctwa?
Główną “motywacją” dla firmanta jest chęć uniknięcia zapłaty wysokich podatków. Z tego względu zdarza się, że przedsiębiorcy chcą ukryć prawdziwy rozmiar działalności pod cudzym nazwiskiem. Obok wysokich podatków, przedsiębiorcy obawiają się składek ZUS. Przez pierwsze dwa lata prowadzenia działalności nie są one raczej dotkliwe. Gdy jednak przedsiębiorca zaczyna je opłacać w pełnym wymiarze, bywa, że szuka w tym aspekcie oszczędności. Z tego względu niektórzy zamykają swoją działalność i zaczynają ją prowadzić pod cudzą firmą.
Firmanctwo coraz częściej jest dostrzegalne także wśród uczciwych przedsiębiorców. Decydują się oni na nielegalne kroki z poczucia bezradności wobec prawa. Z tego względu ustawodawca poza ochroną Skarbu Państwa powinien starać się chronić również przedsiębiorców. Wówczas, z całą pewnością skala firmanctwa by się zmniejszyła.
Joanna Żbikowska
Starsza specjalistka ds. ulgi IP Box
