Paradoksalnie mogą one być dużo bardziej dotkliwe dla osoby zatrudnionej w oparciu o przekształconą umowę B2B, aniżeli dla firmy, która prowadzi w ten sposób zatrudnienie.
W niniejszym artykule pragniemy zaprezentować ryzyka podatkowe w zakresie VAT, na które są narażone osoby zatrudnione na podstawie umowy B2B.
Umowa B2B a umowa o pracę – dlaczego ma to znaczenie dla VAT?
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, podatnikami VAT są osoby samodzielnie wykonujące działalność gospodarczą. Współpraca B2B polega na tym, że niezależny przedsiębiorca świadczy usługi, działając na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności dotyczących tzw. zasady swobody umów. Jako osoba wykonująca samodzielnie działalność gospodarczą, stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, jest on podatnikiem VAT, który co do zasady wystawia usługobiorcy faktury z wykazaną kwotą VAT i legitymuje się prawem do odliczania VAT.
Inaczej jest przy umowie o pracę. W świetle art. 22 Kodeksu pracy, stosunek pracy polega na wykonywaniu pracy na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego określonym. Podległość służbowa, która jest charakterystyczna dla stosunku pracy, z natury wyklucza fakt samodzielnego prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreśla to art. 15 ust. 3 ustawy o VAT, który wprost wyłącza z zakresu pojęcia samodzielnej działalności gospodarczej czynności, z których przychody na gruncie PIT mają status m.in. przychodów ze stosunku pracy.
W związku z powyższym, przekształcenie przez PIP umowy B2B na UoP rodzi ryzyko uznania przez organy podatkowe, że działalność gospodarcza od początku była pozbawiona samodzielności – niezależnie od momentu formalnego przekształcenia umowy. To z kolei może wpłynąć na wcześniejsze rozliczenia VAT.
Puste faktury sprzedażowe
Pierwszym problemem jest VAT wykazany na wystawionych fakturach. Zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy o VAT osoba, która wykazała VAT na fakturze, jest obowiązana do jego zapłaty również wtedy, gdy dana czynność nie powinna być opodatkowana VAT. Jest to sankcja stosowana głównie w przypadkach wystawienia tzw. pustych faktur, czyli faktur dokumentujących czynności, które w rzeczywistości nie miały miejsca. Za taki rodzaj faktur mogą zostać uznane wystawione faktury.
Niestety, według orzecznictwa sądowego (np. wyroki TSUE z 08.05.2019 r., sygn. C-712/17 i NSA z 02.04.2026 sygn. 2126/24), pustych faktur nie można korygować w celu obniżenia wykazywanej kwoty VAT, jeżeli faktura została już wprowadzona do obrotu prawnego i istnieje realne niebezpieczeństwo utraty wpływów podatkowych. W drodze wyjątku dopuszcza się możliwość korygowania pustych faktur, pod warunkiem że wystawca faktury wyeliminuje „w stosownym czasie” ryzyko obniżenia wpływów z tytułu podatków poprzez podjęcie odpowiednich działań.
W praktyce oznacza to albo wycofanie z obrotu nieprawidłowo wystawionej faktury przed skorzystaniem z prawa do odliczenia przez odbiorcę faktury, albo skorygowanie VAT jednocześnie przez wystawcę i odbiorcę faktury. Jednak w sytuacji, gdy fakt wystawienia pustych faktur zostanie stwierdzony przez organy podatkowe w wyniku przekształcenia umowy, to podjęta próba skorygowania rozliczeń najpewniej nie zostanie uznana za działanie podjęte w odpowiednim czasie i tym samym nie pozwoli na uniknięcie konsekwencji przewidzianych w art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.
Brak odliczenia VAT
Drugim problemem, z którym może się zetknąć osoba zatrudniona na podstawie przekształconej umowy B2B, jest zakwestionowane prawo do odliczenia VAT tytułem zakupów związanych z działalnością gospodarczą.
Zasady prawa do odliczenia VAT, które są uregulowane w art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, wymagają istnienia choćby pośredniego związku między danym zakupem a działalnością gospodarczą. Zakwestionowanie faktu prowadzenia działalności gospodarczej w samodzielny sposób będzie równoznaczne z pozbawieniem prawa do odliczenia VAT. Przełoży się to na obowiązek korekty rozliczeń VAT i zwrotu odliczonego podatku, wraz z odsetkami za zwłokę.
Skutkiem zakwestionowania rozliczeń VAT jest możliwość wymierzenia przez organy podatkowe kary finansowej na podstawie art. 112b ustawy o VAT w postaci dodatkowego zobowiązania podatkowego wynoszącego do 30% zaniżonej kwoty VAT. Przy czym dodatkowego zobowiązania podatkowego nie stosuje się w stosunku do osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność karnoskarbową.
Odpowiedzialność karnoskarbowa
Trzecim problemem jest właśnie odpowiedzialność karnoskarbowa na podstawie art. 56 i art. 62 Kodeksu karnego skarbowego, które przewidują kary finansowe lub kary pozbawienia wolności w przypadkach czynów polegających na wystawieniu pustych faktur oraz podawaniu nieprawdy w rozliczeniach VAT.
W efekcie osoba, której umowa B2B została przekształcona w UoP, może jednocześnie zmierzyć się z zakwestionowaniem odliczenia VAT od zakupów oraz obowiązkiem zapłaty VAT wykazanego na wystawionych fakturach.
Dodatkowo może zostać na nią nałożone dodatkowe zobowiązanie podatkowe albo może zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnoskarbowej.
Czy da się ograniczyć ryzyko?
Odpowiednia konstrukcja umowy B2B pozwala ograniczyć ryzyko jej przekształcenia. Jednak samo nazwanie jej „umową B2B” nie wystarczy. Znaczenie ma bowiem rzeczywisty model współpracy i sposób jej wykonywania. Dlatego przed zawarciem umowy B2B warto, aby obie jej strony zweryfikowały m.in. sposób ustalania miejsca i czasu wykonywania usług, zasady wydawania zadań czy kwestie odpowiedzialności. Pozwala to zidentyfikować potencjalne ryzyka i odpowiednio ukształtować współpracę jeszcze przed jej rozpoczęciem, tak aby zapobiec negatywnym skutkom podatkowym ewentualnego przekształcenia.
Jako Kancelaria oferujemy analizę modeli współpracy B2B pod kątem ryzyka ich zakwestionowania, a także przygotowanie i opiniowanie umowy dostosowanej do rzeczywistych warunków współpracy.
W przypadku zainteresowania naszą ofertą – pozostajemy do Państwa dyspozycji.
