Powyższe oznacza, że pracodawca jako płatnik, będzie zobowiązany do uregulowania zaległości podatkowej wraz z odsetkami, dotyczącej wynagrodzenia wypłaconego przekwalifikowanemu pracownikowi. Obiektywnie rzecz biorąc, nie jest to sytuacja korzystna dla pracodawcy.
W związku z tym coraz częściej otrzymujemy od klientów pytanie, czy pracodawca, który zapłacił zaległy podatek z własnych środków, może następnie odzyskać go od przekwalifikowanego pracownika?
Czy pracodawca ma podstawy, by domagać się od pracownika zwrotu podatku?
Bezspornym jest, że na gruncie przepisów podatkowych to pracodawca, jako płatnik, odpowiada za zapłatę zaległego podatku wraz z odsetkami. Nie przesądza to jednak, że również w relacji cywilnoprawnej z pracownikiem to on powinien ostatecznie ponieść ekonomiczny ciężar powstałej zaległości.
Podstawą prawną roszczeń płatnika, który zapłacił podatek obciążający podatnika, o zwrot zapłaconej kwoty stanowią przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, czyli art. 405 i następne k.c.
Tezę tę potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym wyrok o sygn. II PK 161/17, w którym SN wskazał na ukształtowaną linię orzeczniczą dopuszczającą dochodzenie tego rodzaju roszczeń:
“(…) płatnik, który z własnych środków uiścił właściwemu organowi finansowemu należność z tytułu obciążającego podatnika podatku, może dochodzić od tego podatnika w drodze procesu cywilnego zwrotu uiszczonej za niego należności podatkowej (uchwała Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 1978 r., III CZP 18/78, OSNC 1978 Nr 12, poz. 218).
(…) w przypadku wypłacenia wynagrodzenia bez uprzedniego odliczenia wymaganych przez prawo publiczne świadczeń (obciążających wynagrodzenie ustalone w umowie o pracę) pracownik otrzymuje świadczenie nienależne, które powinien zwrócić. Wierzytelność pracownika z tytułu wynagrodzenia za pracę jest bowiem – na mocy przepisów prawa publicznego – obciążona wierzytelnością Skarbu Państwa, co oznacza, że pracodawca dokonujący pobrania i odprowadzenia na stosowny rachunek składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne czy też zaliczek na podatek dochodowy, zostaje w tym zakresie zwolniony z długu wobec pracownika (wynikającego z umowy o pracę i obowiązku wypłaty umówionego wynagrodzenia). (…)”
Z powyższego wynika zatem akceptacja możliwości zastosowania instytucji nienależnego świadczenia, stanowiącej szczególną postać bezpodstawnego wzbogacenia, w celu dochodzenia zwrotu tej części wynagrodzenia wypłaconego pracownikowi, która powinna zostać przeznaczona na pokrycie obciążających go należności publicznoprawnych.
Czy pracodawca otrzyma zwrot podatku od pracownika?
Nie każde przekwalifikowanie współpracy B2B w stosunek pracy będzie automatycznie oznaczało, że pracownik będzie zobowiązany do zwrotu pracodawcy zapłaconego przez niego PIT. Orzecznictwo bardzo mocno podkreśla, że samo zapłacenie należności przez pracodawcę nie przesądza jeszcze o skuteczności roszczenia.
Kluczowe znaczenie ma w tej sprawie art. 411 pkt 2 k.c., zgodnie z którym nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli jego spełnienie czyni zadość zasadom współżycia społecznego.
Oznacza to, że możliwość odzyskania przez pracodawcę zapłaconego podatku będzie wymagała każdorazowej oceny całokształtu okoliczności, w jakich doszło do ukształtowania i wykonywania współpracy w formule B2B. Sam fakt, że pracodawca jako płatnik uregulował z własnych środków zaległość podatkową, nie powinien być zatem rozpatrywany w oderwaniu od przyczyn, dla których strony zdecydowały się wcześniej na taki, a nie inny model współpracy.
Istotne może być w szczególności to, która ze stron rzeczywiście dążyła do zawarcia umowy B2B, czy kontraktor miał realny wpływ na wybór formy współpracy oraz jakie korzyści ekonomiczne z przyjętego modelu odnosiła każda ze stron. Inaczej może zostać oceniona sytuacja, w której pracodawca narzucił współpracę B2B jako warunek nawiązania relacji, mimo że sposób jej wykonywania od początku odpowiadał cechom stosunku pracy. Odmiennie natomiast może zostać oceniony przypadek, w którym to sam kontraktor zabiegał o taką formę współpracy, świadomie negocjował wyższe wynagrodzenie i dążył do ograniczenia obciążeń publicznoprawnych związanych z zatrudnieniem pracowniczym.
Na znaczenie tego rodzaju okoliczności zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku o sygn. III PSKP 70/21. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że przy ocenie zasadności roszczenia o zwrot świadczeń publicznoprawnych istotna może być również postawa samego pracownika, w szczególności to, czy świadomie dążył on do uzyskania wyższego wynagrodzenia kosztem ograniczenia obciążeń publicznoprawnych.
Czy pracodawca może więc odzyskać zapłacony PIT?
Co do zasady tak, taka możliwość istnieje. Jej ocena zależy jednak od okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności od tego, w jaki sposób faktycznie ukształtowała się relacja pomiędzy stronami.
W praktyce zastosowanie art. 411 pkt 2 k.c. może prowadzić do odmiennych rezultatów. Jeżeli model B2B został jednostronnie narzucony przez pracodawcę, a pracownik nie miał realnego wpływu na wybór formy współpracy, odwołanie się do zasad współżycia społecznego może przemawiać przeciwko obciążaniu go (pracownika) skutkami podatkowymi rozwiązania przyjętego przede wszystkim w interesie pracodawcy. Jeśli natomiast to pracownik świadomie i aktywnie dążył do zastosowania modelu B2B oraz czerpał z niego wymierne korzyści ekonomiczne, ocena zasadności roszczenia pracodawcy może być odmienna i przemawiać na jego korzyść.
Jeżeli Twoja firma współpracuje z kontraktorami B2B i chciałbyś ocenić ryzyko podatkowe związane z ewentualnym przekwalifikowaniem tych relacji, skontaktuj się z nami.
To drugi artykuł z serii „Czwartki z PIP”. W pierwszym analizowaliśmy skutki przekwalifikowania z perspektywy PIT pracownika. Tym razem przyglądamy się temu samemu problemowi od strony pracodawcy.
