Wątpliwości pojawiają się w sytuacji, gdy w wyniku kontroli PIP przedsiębiorca zostaje zobowiązany do usunięcia nieprawidłowości związanych z niezawarciem umowy o pracę, jednak osoba wykonująca pracę nie wyraża zgody na zmianę dotychczasowej formy współpracy. Powstaje wówczas pytanie, czy samo przedstawienie projektu umowy o pracę jest wystarczające do wykonania polecenia inspektora oraz czy dopuszczalne jest pisemne potwierdzenie warunków zatrudnienia mimo odmowy podpisania dokumentu przez drugą stronę. Problem ten może dotyczyć zarówno osób świadczących pracę na podstawie umów zlecenia, jak i współpracujących z przedsiębiorcą w modelu B2B.
Kiedy PIP może zakwestionować umowę cywilnoprawną?
Podstawowe znaczenie ma art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Zgodnie z nim stosunek pracy polega na wykonywaniu pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, za wynagrodzeniem.
O tym, czy dana współpraca ma charakter pracowniczy, nie przesądza nazwa zawartej umowy. Liczą się przede wszystkim rzeczywiste warunki wykonywania obowiązków.
Dotyczy to również współpracy B2B. Prowadzenie działalności gospodarczej, wystawianie faktur czy nazwanie kontraktu umową o świadczenie usług nie wyklucza uznania, że w rzeczywistości praca jest wykonywana w warunkach właściwych dla stosunku pracy.
Zgodnie z art. 22 § 11 KP zatrudnienie w takich warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, niezależnie od nazwy zawartej umowy. Z kolei art. 22 § 12 zakazuje zastępowania umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeżeli zachowane są warunki wykonywania pracy charakterystyczne dla stosunku pracy.
Polecenie inspektora PIP – czy wystarczy przedstawić projekt umowy?
Jeżeli inspektor pracy stwierdzi naruszenie polegające na niezawarciu umowy o pracę pomimo występowania przesłanek z art. 22 § 1 KP, może wydać polecenie usunięcia nieprawidłowości. Podstawę takiego działania stanowi art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.
Samo przygotowanie projektu umowy o pracę i przedstawienie go zleceniobiorcy lub kontrahentowi B2B nie musi jednak oznaczać wykonania polecenia. Istotne jest bowiem doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem, a nie wyłącznie wykazanie, że przedsiębiorca podjął próbę zmiany dotychczasowej formy współpracy.
Co jednak w sytuacji, gdy druga strona nie chce podpisać umowy o pracę? Właśnie w tym kontekście pojawia się możliwość wykorzystania art. 29 § 2 Kodeksu pracy.
Pisemne potwierdzenie warunków zatrudnienia – stanowisko Marcina Staneckiego i GIP
Były Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki wskazywał, że w sytuacji, gdy osoba wykonująca pracę odmawia podpisania umowy o pracę, przedsiębiorca może rozważyć zastosowanie art. 29 § 2 KP. Przepis ten zobowiązuje pracodawcę do pisemnego potwierdzenia ustaleń dotyczących stron, rodzaju i warunków umowy o pracę, jeżeli umowa nie została zawarta w formie pisemnej.
Takie rozwiązanie budzi jednak wątpliwości prawne. Pisemne potwierdzenie warunków zatrudnienia ma przede wszystkim charakter informacyjny i nie zastępuje zgodnych oświadczeń woli stron wymaganych do nawiązania stosunku pracy. Zgodnie z art. 11 KP nawiązanie stosunku pracy wymaga zgodnych oświadczeń woli pracodawcy i pracownika. Samo sporządzenie dokumentu przez przedsiębiorcę nie oznacza więc automatycznie, że doszło do skutecznego zawarcia umowy o pracę.
Do tej kwestii odniósł się również Główny Inspektorat Pracy w stanowisku z 6 listopada 2026 r., opisanym przez Dziennik Gazetę Prawną. GIP wskazał, że pisemne potwierdzenie warunków zatrudnienia może zostać uznane za wykonanie polecenia inspektora, nawet jeżeli osoba wykonująca pracę odmawia podpisania umowy lub nie wyraża zgody na zmianę formy współpracy.
Nie oznacza to jednak, że wystarczy jednostronnie przygotować dokument i pozostawić dotychczasowy sposób współpracy bez zmian. Potwierdzenie powinno odzwierciedlać rzeczywiste warunki wykonywania pracy, a przedsiębiorca powinien w praktyce realizować obowiązki pracodawcy. Sam dokument nie może więc służyć wyłącznie stworzeniu pozoru wykonania polecenia.
Co powinien zrobić przedsiębiorca, gdy druga strona odmawia przejścia na etat?
Przedsiębiorca nie powinien ograniczać się do uzyskania odmowy podpisania umowy o pracę. Powinien przede wszystkim ustalić, czy dotychczasowy model współpracy rzeczywiście odpowiada warunkom zatrudnienia pracowniczego.
Jeżeli chce kontynuować współpracę na podstawie umowy zlecenia lub B2B, konieczna może być zmiana jej organizacji. Chodzi przede wszystkim o wyeliminowanie tych elementów, które wskazują na podporządkowanie pracownicze, np. stałego wyznaczania godzin i miejsca pracy, bieżącego kierownictwa czy obowiązku wykonywania poleceń w sposób charakterystyczny dla pracownika. Nie wystarczy przy tym zmienić zapisów umowy, jeżeli codzienna praktyka pozostaje taka sama.
Warto również zachować dokumentację potwierdzającą działania podjęte przez przedsiębiorcę, w szczególności przedstawioną propozycję zawarcia umowy o pracę oraz stanowisko drugiej strony. Może to mieć znaczenie przy ocenie przebiegu kontroli, choć sama odmowa nie przesądza o wykonaniu polecenia.

Jakie mogą być konsekwencje niewykonania polecenia?
Jeżeli przedsiębiorca nie usunie stwierdzonych nieprawidłowości – może zostać wydana decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy.
Oznacza to, że brak zgody zleceniobiorcy lub kontrahenta B2B na zawarcie umowy o pracę nie musi uniemożliwić dalszych działań przez PIP. Jeżeli zgromadzone dowody wskazują, że współpraca była w rzeczywistości wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 KP, możliwe jest podjęcie działań zmierzających do ustalenia istnienia stosunku pracy również bez inicjatywy samej osoby wykonującej pracę.
Dodatkowe ryzyko wiąże się z zakończeniem współpracy w trakcie kontroli. Zgodnie z art. 34 ust. 2g ustawy o PIP, w określonych w tym przepisie przypadkach, gdy w toku kontroli dojdzie do rozwiązania lub wygaśnięcia umowy cywilnoprawnej albo zaprzestania świadczenia pracy z inicjatywy przedsiębiorcy, decyzja może określać datę nawiązania stosunku pracy jako dzień rozpoczęcia kontroli. Oznacza to, że samo zakończenie współpracy nie musi uchronić przedsiębiorcy przed ustaleniem, że stosunek pracy istniał już od wcześniejszej daty.
Warto również pamiętać, że art. 34 ust. 2l ustawy o PIP zakazuje niekorzystnego traktowania pracownika z powodu wydania decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy. Naruszenie tego zakazu może skutkować odpowiedzialnością za wykroczenie na podstawie art. 281 § 1 pkt 1b KP, zagrożone karą grzywny od 2 000 zł do 60 000 zł. Nie jest to jednak automatyczna sankcja za samo zakończenie współpracy w trakcie kontroli.
Podsumowanie
Przedsiębiorca, który otrzymał polecenie PIP dotyczące zawarcia umowy o pracę, nie powinien traktować odmowy drugiej strony jako wystarczającego usprawiedliwienia niewykonania polecenia. Może ona mieć znaczenie przy ocenie podjętych działań, ale nie przesądza o prawidłowości dotychczasowej współpracy.
Najważniejsze pozostają faktyczne warunki wykonywania obowiązków. Jeżeli odpowiadają one cechom stosunku pracy, przedsiębiorca musi liczyć się z ryzykiem zakwestionowania umowy cywilnoprawnej – niezależnie od tego, czy współpraca odbywała się na podstawie zlecenia, czy w modelu B2B.
Dlatego po kontroli PIP warto przeanalizować nie tylko treść zawartej umowy, lecz przede wszystkim sposób organizacji codziennej współpracy. To właśnie rzeczywisty charakter będzie miał zasadnicze znaczenie dla oceny, czy przedsiębiorca prawidłowo realizuje obowiązki wynikające z przepisów prawa pracy.


